Er was lange tijd geen verplichting om een jaarverslag uit te geven, maar een aantal van onze voorgangers deden het wel, voor hun eigen achterban en voor de eigen aandeelhouders (toen nog niet beursgenoteerd). Het verslag was niet meer dan een korte rapportage over winst, verlies en dividend.
Het oudste jaarverslag in de collectie is uit 1839 van het Begrafenisfonds ‘Tot Aller Welzijn’: een voorloper van de RVS. Deze werd gepubliceerd in de Rekening Courant, met ontvangsten en uitgaven, en de begrafeniskosten van de vijf overledenen.

Zonder franje
Door industrialisatie en de ontwikkeling van kapitaalmarkten werd het jaarverslag steeds belangrijker, en gingen meer bedrijven een jaarverslag publiceren, met meer informatie over de toestand in het bedrijf, het directieverslag. Vanaf 1922 gold voor verzekeraars, op grond van de Wet op het Levensverzekeringsbedrijf, de verplichting tot het publiceren van een jaarverslag.
De jaarverslagen zagen er in die tijd heel eenvoudig uit, zonder enige franje, hoewel sommige verzekeraars er wel iets moois van maakten, zoals de levensverzekeraar Ziekenzorg in 1927. En, er werd reclame voor gemaakt, een kleurrijke folder van de Nationale verhaalt het goede verslag; het ‘Staat als een klok!’

Marketinginstrument
Geleidelijk verschenen er ook foto's in het jaarverslag, zoals van een kantoor of een directeur, maar het geheel bleef bescheiden. Maar vanaf de jaren ’70 veranderde het karakter sterk, zowel inhoudelijk als qua uiterlijk. Dit hing samen met de opkomst van het zogenoemde managementdenken, maar ook met het groeiende belang van communicatie: het jaarverslag werd steeds vaker gezien als een marketinginstrument. De visuele vormgeving werd belangrijker; er kwam meer aandacht voor kleur, fotografie en grafieken.

Kunstenaars
Het eerste jaarverslag van de gefuseerde Delta Lloyd in 1970 liet zwart-witfoto’s zien die het naar buiten treden illustreerden, waaronder een aantal sportactiviteiten zoals tafeltennis en volleybal. Nationale-Nederlanden begon vanaf de jaren ’70 de jaarverslagen kleurrijk te illustreren, eerst met fotografie en later met kunst. Kunstenaars kregen de opdracht om kunst te maken voor het jaarverslag, met een eigen visie op het begrip ‘zekerheid’ de zogenoemde jaarverslagenkunst.
In de nieuwe eeuw, onder invloed van internationalisering, werden jaarverslagen zakelijker van toon.

Voor stakeholders
Tegelijkertijd kwam er meer aandacht voor medewerkers en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ook de wetgever droeg hieraan bij door verslaglegging over bepaalde onderwerpen verplicht te stellen. Door de zakelijkheid verdwenen de illustraties langzaam weer.
Tegenwoordig is het jaarverslag vaak een digitaal document gericht op een brede groep stakeholders, waarin financiële verantwoording wordt gecombineerd met aandacht voor strategie, duurzaamheid (ESG), risico’s en maatschappelijke impact.
Meer weten of vragen over het NN-archief? Mail naar ingrid.elferink@nn-group.com
(Ingrid Elferink)

Zie in de archiefcollectie van Bedrijfshistorie Nationale-Nederlanden, klik hier. Iets vinden in het archief werkt zo: eerst in het zoekvenster de categorie zoeken, bijvoorbeeld 'personeelsblad' en dan op het vakje eronder op 'titel' klikken. Uit dat overzicht kan de juiste titel worden gekozen. Ook kan zo uit 'rechtsvoorganger', 'jaargang' en dergelijke verder gezocht worden.